वैचारिक

नेतृत्वविकसनातील पहिला प्रयोग १९९२ साली प्रबोधिनीच्या त्रिदशकपूर्तीनिमित्त काढलेल्या स्मरणिकेत पुढील परिच्छेद आहे: “नेतृत्व म्हणजे त्या त्या क्षेत्रात नवे सुचून ते प्रत्यक्षात आणता आले पाहिजे अशी कल्पना केली. एखाद-दुसऱ्या गावाऐवजी पंचवीस गावांच्या खोरे विकसनाची योजना आखली ती त्यामुळे. आयुर्वेदिक सूक्ष्मौषधे बनवून त्यांच्या प्रसाराचा प्रयत्न केला तो त्यामुळे ! मराठीत शिकलेल्यांना सर्व विषय एकदम इंग्रजीतून देवनागरी लिपीचा

स्थानिक संसाधनांचा वापर युवक विभागाच्या दलावर मार्गदर्शक म्हणून काम केलेला एक प्रबोधक सध्या आर्किटेक्ट म्हणून व्यवसाय करतो. व्यवसायाला सुरुवात केल्यापासूनच ‘मी स्वस्तातल्या इमारतींची आरेखने करतो व करणार’ असे तो म्हणायचा. त्याच्या सुरुवातीच्या ग्राहकांकडून मी त्याच्याबद्दल नाराजी व्यक्त झालेली पाहिली. ‘तो म्हणतो तसे त्याच्या आरेखनांप्रमाणे केलेले काम स्वस्त नसते’, ‘इतरांना येतो तेवढाच खर्च येतो’, ‘त्याच्याकडे गेलो

संघर्षातून विचारविनिमय नर्मदा नदीवरील सरदार सरोवर प्रकल्प आणि त्या प्रकल्पामुळे विस्थापित झालेल्या गावकऱ्यांच्या पुनर्वसनासाठी संघर्ष करणाऱ्या श्रीमती मेधाताई पाटकर ही नावे महाराष्ट्र, गुजराथ, मध्य प्रदेशातील बहुतेक जणांनी ऐकलेली असतात. या आंदोलनामुळे मोठे प्रकल्प करावेत की नाहीत ? आणि मोठ्या प्रकल्पातील विस्थापितांचे पुनर्वसन कोणी ? कधी ? कुठे ? कसे ? करावे हे प्रश्न चर्चेमध्ये आले.

निरीक्षण आणि तुलना मागच्या आठवड्यात महेंद्रभाईबरोबर सोलापूरहून पुण्याला येत होतो. शेजारी दोन डच ज्येष्ठ नागरिक बसले होते. भारतातला दोन महिन्यांचा प्रवास संपवून परतीच्या मार्गावर होते. त्यातील एक जण वेळ घालविण्यासाठी ‘सुडोकू’ ची कोडी सोडवत बसला होता. महेंद्रभाईंनी चौकशी केल्यावर ‘हे डच भाषेतील शब्दांचे ‘सुडोकू’ कोडे आहे, आकड्यांचे नाही’, अशी माहिती त्याने पुरवली, वर जाता जाता

निरर्थक रूढी आणि सार्थ प्रथा लोकमान्य टिळकांच्या ‘केसरी’च्या पहिल्या पानावर ‘स्वयमेव मृगेन्द्रता’ या श्लोकाची एक ओळ छापलेली असायची. सिंहाचे वनराज असणे त्याच्या कृतीतूनच सिद्ध होते, त्यासाठी इतरांनी राज्याभिषेक करायला लागत नाही, हा त्या श्लोकाचा भावार्थ. या ओळीप्रमाणेच लोकमान्यांच्या काळात ‘केसरी’ने महाराष्ट्राचे वैचारिक नेतृत्व केले. एखादे सुवचन ध्येय म्हणून शीर्षस्थानी छापणे ही ‘केसरी’च्या बाबतीत सार्थ प्रथा

नवीन ग्रंथाचे मुखपृष्ठ दि. १७ ऑगस्ट २००८ या दिवशी ‘ज्ञान प्रबोधिनी : एक अभिनव शैक्षणिक प्रयोग, खंड ४’ या ग्रंथाचे प्रकाशन झाले. त्याचे मुखपृष्ठ कसे असावे या संबंधी चित्रकाराबरोबरची पहिली चर्चा सहा-सात महिन्यांपूर्वी झाली होती. साधारण महिन्यापूर्वी दोन चित्रांचे नमुने बघायला मिळाले. त्यातल्या अधिक उण्याची तुलना चालू असताना मुखपृष्ठासाठी आणखी एक कल्पना पुढे आली. देशातील