संत्रिका सुवर्ण महोत्सव

४ : प्रबोधिनीचा विस्तार करायचा म्हणजे कशाचा विस्तार करायचा ? उत्तर :- प्रबोधिनीच्या भवितव्य लेखात आपण दोन प्रकारचा विस्तार मांडला आहे. पहिला कार्य विस्तार आणि दुसरा भौगोलिक विस्तार. शिक्षण, प्रशिक्षण, संशोधन, आरोग्य, प्रदेशविकसन या प्रभागांमध्ये कार्यविस्तार म्हणजे वेगळा वयोगट, वेगळे कौशल्य, वेगळी साधने, वेगळे विषय, वेगळा समाजगट, वेगळा व्यवसायगट डोळ्यासमोर ठेवून काम करणे. आधी फक्त […]

३ : ज्ञान प्रबोधिनीचे वर्णन सामाजिक संघटना म्हणून करावे की शैक्षणिक संस्था म्हणून करावे ? उत्तर :- आपल्या मनात आपले उद्दिष्ट स्पष्ट राहावे या साठी प्रबोधिनीचे वर्णन सामाजिक संघटना म्हणूनच करावे असे मला अलीकडे जास्त तीव्रतेने वाटते आहे. एखाद्या समविचारी गटाने केवळ आपल्या उमेदीच्या काळात सामाजिक कार्य करणे पुरेसे नाही. सामाजिक कार्याचा वसा त्या गटाने

२ : धर्मादाय संस्था व विश्वस्त संस्था यात नेमका काय फरक आहे ? प्रबोधिनी यापैकी कोणत्या प्रकारात येते ? उत्तर :- प्रबोधिनीची शासनाकडे सार्वजनिक संस्था म्हणून सर्वप्रथम नोंदणी झालेली आहे. महाराष्ट्रात सर्व सार्वजनिक संस्थांना विश्वस्त संस्था म्हणूनही नोंदणी करावी लागते. म्हणून प्रबोधिनीची विश्वस्त संस्था म्हणून ही नोंदणी झालेली आहे. विश्वस्त संस्थेची मालमत्ता कोणाही एकाच्या मालकीची

१ : दि. १५ जुलैच्या सकाळमध्ये ‘दि. १५जुलै ला ज्ञान प्रबोधिनीचा प्रारंभ झाला’ असे छापून आले आहे. आपण दि. ८ ऑगस्ट हा प्रबोधिनीचा वर्धापन दिन मानतो. तारखांमध्ये असा फरक का ? उत्तर :- : दि. १५ जुलै १९६२ ला पुण्यातील शिक्षण-तज्ञांची सभा भरवून त्या सभेत कै. आप्पांनी ज्ञान प्रबोधिनी स्थापन करण्याचा ठराव संमत करून घेतला.

शके १९३३ ते १९३६ (मार्च २०११ ते फेब्रुवारी २०१५) या पाच वर्षांमध्ये दर महिन्याला त्या आधीच्या महिन्याभरात एकेका सदस्याशी किंवा छोट्या गटांमध्ये झालेल्या संवादापैकी तीन-चार प्रश्नोत्तरे लेखी स्वरूपात साधारण ३० सदस्यांमध्ये वितरित करत होतो. अशा २२५ प्रश्नोत्तरांपैकी १०५ प्रश्नोत्तरे या पुस्तिकेत अधिक वाचकांसाठी उपलब्ध करून दिली आहेत. या प्रश्नांची निवड व वर्गीकरण करण्यामध्ये प्रा. अभयाताई

ज्ञान प्रबोधिनी ही एक शिक्षणसंस्था म्हणून सामान्यतः समाजात परिचित आहे. ग्रामविकसन, स्त्रीसबलीकरण, युवक व युवती संघटन, मानसशास्त्र संशोधन, संस्कृत-संस्कृति-संशोधन, शैक्षणिक उपक्रमाद्वारे वेगवेगळ्या प्रांतात ज्ञानसेतूचे म्हणजेच पर्यायाने राष्ट्रीय एकात्मतेचे काम करणे, राष्ट्रीय आपत्प्रसंगी शक्यतो मदतीसाठी धावून जाणे, वैद्यकीय सेवेसाठी रुग्णालये चालवणे, अशी नानाविध कामे करणारी ज्ञान प्रबोधिनी एक संघटना आहे याची माहिती फारच थोड्यांना असते. तसेच

(सिंहगडावर दि. ५/११/१९७४ रोजीच्या बोलण्याचे संक्षिप्त टिपण) आपल्याला समाजाचे जीवन घडवणारे जीवन जगायचे आहे. त्याची पहिली पायरी म्हणून पहिली प्रतिज्ञा. मी जे काही काम करतो आहे ते देशासाठीच असे स्वतःला फसवायचे नाही. समाजाचे जीवन घडवणारे समाजाला उत्तरदायी पाहिजेत. ते शिकण्यासाठी प्रबोधिनीला उत्तरदायी राहायला शिकवायचे आज नव्याने चिंतन करायला हवे आहे. नव्याने काम करायला हवे आहे.

गीतेमध्ये म्हटले आहे – यत्र योगेश्वरः कृष्णो यत्र पार्थ धनुर्धरः। तत्र श्रीर्विजयो भूतिर्भुवा नीतिर्मतिर्मम ।। (गीता १८.७८) योगेश्वर जिथे कृष्ण, जिथे पार्थ धनुर्धर। तिथे मी पाहतो नित्य, धर्म श्री जय वैभव ।। (गीताई १८.७८) आम्ही विजयी व्हावे, आम्ही नीतिमंत श्रीमंती निर्माण करावी, यासाठी आम्हीच अर्जुनासारखे रथी आणि कृष्णासारखे सारथी व्हायचे ठरवले आहे. त्यासाठी आम्ही संघटित

प्रथम प्रतिज्ञेत फक्त राष्ट्रसेवेचा उल्लेख आहे. द्वितीय प्रतिज्ञेत राष्ट्रसेवा आणि धर्मसंस्थापना असे का म्हटले आहे ? राष्ट्र-उभारणीचे काम म्हणजे धर्मसंस्थापनेचेच काम. प्रबोधिनीच्या घटनेत ‘रूप पालटू देशाचे’, ‘देशाचा कायपालट व्हावा’, ‘देशात विचारप्रबोधन आणि कार्यप्रबोधन व्हावे’, ‘देशात आणि लोकमानसात नवचैतन्य निर्माण व्हावे’, ‘भारतीय समाज आणि भारतीय राष्ट्र यांना वैभवसंपन्न आणि गौरवसंपन्न करणे’ अशा वेगवेगळ्या पद्धतीने राष्ट्र-उभारणीच्या कामाचे

प्रबोधिनीचा स्थापना दिन म्हणजे प्रबोधिनीच्या सर्व प्रतिज्ञित घटकांची, म्हणजे द्वितीय प्रतिज्ञिताची, वार्षिक पत्र-भेट घेण्याचा दिवस. आजच्या तारखेला या वर्षी आषाढी एकादशी पण आहे. आषाढी एकादशीला देव झोपी जातो असे म्हणतात. म्हणून ही देवशयनी एकादशी. तर कार्तिकी एकादशीला देव पुन्हा जागा होतो म्हणून ती प्रबोधिनी एकादशी. पूर्वीच्या काळी पावसाळा व शेतीच्या कामांमुळे, चातुर्मासात देवाकडे लक्ष द्यायला