प्रकट चिंतन ८ प्रबोधिनीची वैशिष्ट्ये

८. प्रबोधिनीचे प्रबोधिनीपण : सर्जनशीलता

नेतृत्वविकसनातील पहिला प्रयोग १९९२ साली प्रबोधिनीच्या त्रिदशकपूर्तीनिमित्त काढलेल्या स्मरणिकेत पुढील परिच्छेद आहे: “नेतृत्व म्हणजे त्या त्या क्षेत्रात नवे सुचून ते प्रत्यक्षात आणता आले पाहिजे अशी कल्पना केली. एखाद-दुसऱ्या गावाऐवजी पंचवीस गावांच्या खोरे विकसनाची योजना आखली ती त्यामुळे. आयुर्वेदिक सूक्ष्मौषधे बनवून त्यांच्या प्रसाराचा प्रयत्न केला तो त्यामुळे ! मराठीत शिकलेल्यांना सर्व विषय एकदम इंग्रजीतून देवनागरी लिपीचा […]

८. प्रबोधिनीचे प्रबोधिनीपण : सर्जनशीलता Read More »

७. प्रबोधिनीचे प्रबोधिनीपण : स्वावलंबन

स्थानिक संसाधनांचा वापर युवक विभागाच्या दलावर मार्गदर्शक म्हणून काम केलेला एक प्रबोधक सध्या आर्किटेक्ट म्हणून व्यवसाय करतो. व्यवसायाला सुरुवात केल्यापासूनच ‘मी स्वस्तातल्या इमारतींची आरेखने करतो व करणार’ असे तो म्हणायचा. त्याच्या सुरुवातीच्या ग्राहकांकडून मी त्याच्याबद्दल नाराजी व्यक्त झालेली पाहिली. ‘तो म्हणतो तसे त्याच्या आरेखनांप्रमाणे केलेले काम स्वस्त नसते’, ‘इतरांना येतो तेवढाच खर्च येतो’, ‘त्याच्याकडे गेलो

७. प्रबोधिनीचे प्रबोधिनीपण : स्वावलंबन Read More »

६. प्रबोधिनीचे प्रबोधिनीपण : सहविचार

संघर्षातून विचारविनिमय नर्मदा नदीवरील सरदार सरोवर प्रकल्प आणि त्या प्रकल्पामुळे विस्थापित झालेल्या गावकऱ्यांच्या पुनर्वसनासाठी संघर्ष करणाऱ्या श्रीमती मेधाताई पाटकर ही नावे महाराष्ट्र, गुजराथ, मध्य प्रदेशातील बहुतेक जणांनी ऐकलेली असतात. या आंदोलनामुळे मोठे प्रकल्प करावेत की नाहीत ? आणि मोठ्या प्रकल्पातील विस्थापितांचे पुनर्वसन कोणी ? कधी ? कुठे ? कसे ? करावे हे प्रश्न चर्चेमध्ये आले.

६. प्रबोधिनीचे प्रबोधिनीपण : सहविचार Read More »

५. प्रबोधिनीचे प्रबोधिनीपण : समग्रता

निरीक्षण आणि तुलना मागच्या आठवड्यात महेंद्रभाईबरोबर सोलापूरहून पुण्याला येत होतो. शेजारी दोन डच ज्येष्ठ नागरिक बसले होते. भारतातला दोन महिन्यांचा प्रवास संपवून परतीच्या मार्गावर होते. त्यातील एक जण वेळ घालविण्यासाठी ‘सुडोकू’ ची कोडी सोडवत बसला होता. महेंद्रभाईंनी चौकशी केल्यावर ‘हे डच भाषेतील शब्दांचे ‘सुडोकू’ कोडे आहे, आकड्यांचे नाही’, अशी माहिती त्याने पुरवली, वर जाता जाता

५. प्रबोधिनीचे प्रबोधिनीपण : समग्रता Read More »

४. कामाबरोबर बोधवाक्याचे चिंतन

निरर्थक रूढी आणि सार्थ प्रथा लोकमान्य टिळकांच्या ‘केसरी’च्या पहिल्या पानावर ‘स्वयमेव मृगेन्द्रता’ या श्लोकाची एक ओळ छापलेली असायची. सिंहाचे वनराज असणे त्याच्या कृतीतूनच सिद्ध होते, त्यासाठी इतरांनी राज्याभिषेक करायला लागत नाही, हा त्या श्लोकाचा भावार्थ. या ओळीप्रमाणेच लोकमान्यांच्या काळात ‘केसरी’ने महाराष्ट्राचे वैचारिक नेतृत्व केले. एखादे सुवचन ध्येय म्हणून शीर्षस्थानी छापणे ही ‘केसरी’च्या बाबतीत सार्थ प्रथा

४. कामाबरोबर बोधवाक्याचे चिंतन Read More »

३. प्रत्येक कृतीत ध्येयविचार

नवीन ग्रंथाचे मुखपृष्ठ दि. १७ ऑगस्ट २००८ या दिवशी ‘ज्ञान प्रबोधिनी : एक अभिनव शैक्षणिक प्रयोग, खंड ४’ या ग्रंथाचे प्रकाशन झाले. त्याचे मुखपृष्ठ कसे असावे या संबंधी चित्रकाराबरोबरची पहिली चर्चा सहा-सात महिन्यांपूर्वी झाली होती. साधारण महिन्यापूर्वी दोन चित्रांचे नमुने बघायला मिळाले. त्यातल्या अधिक उण्याची तुलना चालू असताना मुखपृष्ठासाठी आणखी एक कल्पना पुढे आली. देशातील

३. प्रत्येक कृतीत ध्येयविचार Read More »

२. उपक्रमातून उद्दिष्टाकडे

मिरवणुकीतील ध्वजधारी आठवड्यापूर्वीच गणेशोत्सव संपला. गणेशोत्सव म्हणजे उत्साह, आनंद, चैतन्य, विराट जनसमूहाचे दर्शन, हा अनुभव याही वर्षी आला. विसर्जन मिरवणुकांमधून सामूहिक शिस्तबद्ध नृत्याप्रमाणेच केवळ सामूहिक वाद्य-घोष करणारे ताफे या वर्षी आणखी वाढलेले दिसले. या वर्षी आणखी एक बदल दिसला तो म्हणजे प्रबोधिनीच्या बर्ची-नृत्य गटातील ध्वजधाऱ्यांप्रमाणे ध्वजदंड सरळ रेषेत वर-खाली नाचवणारे ध्वजधारी इतरही काही गटांमध्ये दिसले.

२. उपक्रमातून उद्दिष्टाकडे Read More »

१. अनुभवातून शिकणे

डोळस प्रवास गेली दोन वर्षे प्रबोधिनीच्या सोलापूर केंद्रात दिवाळीपूर्वी फराळ-विक्रीचा उपक्रम होतो आहे. विक्री-उपक्रम म्हटल्यावर तो फायद्यात चालला पाहिजेच. फायदा मिळविताना पैशाची देवाण-घेवाण पारदर्शक असणे, हिशेब चोख ठेवणे, विक्रीच्या वस्तूंची उत्तमता सांगितल्याप्रमाणे असणे, विक्री-कौशल्य शिकणे या गोष्टी करायच्या असतातच. त्याबरोबरच फायद्याची रक्कम कशी वापरायची हेही शिकायचे असते. प्रबोधकांनी आपल्या काही खर्चाच्या बाबतीत स्वावलंबी होणे हा

१. अनुभवातून शिकणे Read More »

प्रबोधिनीची वैशिष्ट्ये – प्रस्तावना

प्रस्तावना ज्ञान प्रबोधिनीचे संचालक माननीय डॉ. गिरीशराव बापट यांचा कार्यकर्त्यांशी सहसंवाद संस्थेच्या मासिक प्रतिवृत्तामधून नेहमी चालू असतो. अनेक प्रासंगिक घडामोडींना प्रतिसाद देताना प्रबोधकांनी कसा व कोणता विचार केला पाहिजे, प्रबोधिनीच्या मूळ तात्त्विक भूमिकेशी त्या प्रतिसादाचा धागा कसा पोहोचतो याचे मार्मिक विश्लेषण ते या प्रकट चिंतनातून करीत असतात. दरमहा मर्यादित वर्तुळात वितरित होत असलेल्या या लिखाणातील

प्रबोधिनीची वैशिष्ट्ये – प्रस्तावना Read More »