प्रकट चिंतन ९ प्रबोधकांचा आरसा

समग्रता मागील चिंतनामध्ये भवितव्य लेखात मांडायच्या उद्दिष्टांच्या विविध प्रकारांबद्दल लिहिले होते [cite: 54]. या चिंतनामध्ये उद्दिष्टांच्या आशयासंबंधी काही विचार मांडत आहे [cite: 54]. प्रबोधिनीच्या वैशिष्ट्यांमध्ये समग्रता हे एक महत्त्वाचे वैशिष्ट्य आहे [cite: 54]. ‘समग्र व्यक्तिगत व सामूहिक जीवनाचे तत्त्वज्ञान व आचार’ हे वैशिष्ट्य सोयीसाठी लघुरूपामध्ये समग्रता या एक शब्दामध्ये मांडले आहे [cite: 54]. भवितव्य लेखामध्ये […]

भविष्यवेध आणि भवितव्य लेख भविष्यवेधात आपण स्वप्ने पाहून त्यांचे वर्णन भविष्यचित्रात करत असतो [cite: 51]. नंतर त्या चित्रांमधून आपल्याला भविष्यासाठी विविध उद्दिष्टे निश्चित करता येतात [cite: 51]. भविष्यचित्रे वाचून आधी जेवढी उद्दिष्टे सुचतील किंवा सापडतील तेवढी नोंदवून ठेवावीत [cite: 51]. नंतर त्यांच्यावर सहज नजर टाकली आणि गटात थोडी चर्चा केली तर त्यांचे पुढीलप्रमाणे गट पाडता

कोणत्या भाषेतून विचार ? मागच्या चिंतनात राष्ट्रीय एकात्मतेसाठी १९८८ साली प्रबोधिनीच्या पुढाकाराने झालेल्या एका संपर्क अभियानाचे स्वरूप व त्याचे निष्कर्ष यांची माहिती दिली होती [cite: 48]. त्या काळात आपली प्रतिसादात्मक कामे समाज ऐक्य समिती या नावाने चालायची [cite: 48]. अभ्यास करताना बऱ्याच वेळा आपल्याला इंग्रजी भाषेतील वैचारिक साहित्याचे संदर्भ शोधावे लागतात, वापरावेही लागतात [cite: 48].

संपर्क अभियान राष्ट्रीय एकात्मता हा सुरुवातीपासूनच प्रबोधिनीच्या आस्थेचा विषय राहिलेला आहे [cite: 45]. विविध घटनांना प्रतिसाद देणारे अभ्यासदौरे व अभियाने असे त्या आस्थेचे प्रकट रूप होते [cite: 45]. मार्च १९९४ मध्ये तयार केलेल्या वीस वर्षांच्या पहिल्या भवितव्य लेखामध्ये राष्ट्रीय एकात्मता ही पुढील काळातील एक महत्त्वाची उद्दिष्टप्रधान कार्यदिशा म्हणून नोंदवली होती [cite: 45]. परंतु त्यापूर्वीच १९८८

प्रदेशविकसन शब्दाचा उगम प्रबोधिनीचे ग्रामविकसनाचे काम कल्याण गाव, शिवगंगा खोरे, शिवगंगा आणि गुंजवणी खोरे असे क्रमशः विस्तारत गेले [cite: 42]. शिवगंगा आणि गुंजवणी खोऱ्यांमध्ये काम सुरू झाले तेव्हा दोन्ही खोऱ्यांना एकत्रितपणे आपण शिवप्रदेश म्हणू लागलो [cite: 42]. एका गावाचे विकसन म्हणजे ग्रामविकसन तर शिवप्रदेशातील सर्व गावांचे विकसन म्हणजे प्रदेशविकसन अशा अर्थाने तो शब्द आपण वापरू

प्रदेशविकसन का ? खरे तर प्रबोधिनीला नेतृत्वविकसनाचे काम करायचे आहे [cite: 40]. नेतृत्वविकसनाचा अगदी व्यापक अर्थ घ्यायचा झाला तर नेतृत्वविकसन म्हणजे आत्मिक विकसन [cite: 40]. मी देह नसून आत्मा आहे हे कळणे हा पहिला टप्पा [cite: 40]. सर्व देहांमधला आत्मा एक आहे हे कळणे हा दुसरा टप्पा [cite: 40]. सर्वांना, ते देह नसून आत्मा आहेत

तत्त्वशरण आम्ही, ध्येयशरण आम्ही, कार्यशरण आम्ही युवक-युवती कार्य म्हणजे, संघटन हे उद्दिष्ट व सर्व उपक्रम हे साधन [cite: 38]. या कार्याशी आम्ही एकनिष्ठ आहोत [cite: 38]. म्हणजेच कार्यशरण आहोत [cite: 38]. ‘रूप पालटू देशाचे’ या ध्येयाशी एकनिष्ठ आहोत [cite: 38]. म्हणजेच आम्ही ध्येयशरण आहोत [cite: 38]. तत्त्वसप्तकामधील धर्मसंस्थापना म्हणजेच समाजसंस्थापना या तत्त्वाशी आम्ही एकनिष्ठ आहोत

सहा समस्या एकच उत्तर कै. आप्पांनी देशापुढील सहा समस्यांवर काम करणे आवश्यक आहे असे म्हटले होते [cite: 35]. त्यांपैकी पाच समस्या आर्थिक, औद्योगिक, सामाजिक, राजकीय, संरक्षणात्मक विकासाच्या होत्या [cite: 35]. तर सहावी समस्या आधीच्या पाच समस्या सोडवणारे मनुष्यबळ प्रेरित व प्रशिक्षित करणाऱ्या संघटना करण्याची होती [cite: 35]. म्हणजेच युवक-युवती कार्याचे उद्दिष्ट जर संघटन आहे, तर

युवक-युवती कार्य गेल्या वर्षभरात मध्यवर्ती युवक समितीच्या बैठकी नियमितपणे सुरू झाल्या [cite: 33]. त्या बैठकीत प्रबोधिनीच्या तीन केंद्रांवरचे युवक प्रतिनिधी आहेत [cite: 33]. गेली दोन वर्षे युवती संघटन बैठक चालू आहे [cite: 33]. त्या बैठकीला प्रबोधिनीच्या चार केंद्रांवरच्या युवती प्रतिनिधी येत असतात [cite: 33]. म्हणजे ती मध्यवर्ती युवती समितीसारखीच आहे [cite: 33]. महाविद्यालयीन वयोगटातील युवक-युवतींना

कोणत्याही नवीन ठिकाणी प्रबोधिनीचे काम सुरू होणे म्हणजे, शैक्षणिक कार्य, युवक-युवती कार्य व सामाजिक ऐक्याचे काम सुरू होणे असे या आधीच्या महिन्यात लिहिले होते [cite: 30]. युवक-युवती कार्य म्हणजे युवक-युवतींमध्ये समूहगुणविकसन व नेतृत्वगुण विकसनाचे काम [cite: 30]. त्याबरोबर युवक-युवतींमध्ये भारतीय संस्कृती व परंपरेचा अभिमान, राष्ट्रीय चारित्र्य, राष्ट्रीय प्रेरणा व स्वतःवरील राष्ट्रीय ऋणाची जाणीव निर्माण करण्याचे